Autentyczny Pilates nie polega na wykonywaniu kolejnych ćwiczeń bez zrozumienia tego, co dzieje się z ciałem. To inteligentny system pracy, w którym znaczenie mają ustawienie ciała, na przykład pozycja, miednicy, kręgosłupa, czy stóp, oraz ustawienie aparatu, na którym osoba ćwiczy tj odległości i wysokości poszczególnych elementów sprzętu i odpowiedni dobór sprężyn oraz wysokość ich zaczepienia w przypadku pracy na Cadillac’u. Czasami niewielka zmiana sprawia, że ruch staje się naturalniejszy, bardziej płynny i zrozumiały.
Dobra korekta nie polega na dopasowaniu człowieka do idealnego obrazka ćwiczenia. Polega na takim przygotowaniu pozycji i poprowadzeniu ruchu, aby ćwiczący mógł zrealizować jego cel bez niepotrzebnych kompensacji. To różnica pomiędzy poprawianiem kształtu a nauczaniem jakości.
Perfekcja bywa utożsamiana z idealnym wyglądem pozycji, niezależnie od możliwości ćwiczącego. Precyzja to świadome poszukiwanie takiego ustawienia i sposobu wykonania ćwiczenia, który pozwoli ciału pracować możliwie najlepiej. Różnimy się proporcjami, długością kończyn, ruchomością stawów, siłą, koordynacją i doświadczeniem ruchowym. Dlatego dwie osoby wykonujące to samo ćwiczenie nie zawsze powinny korzystać z identycznych ustawień.
Na Cadillacu wysokość zaczepienia sprężyny dla przykładu może wymagać zmiany w zależności od wysokości barków osoby ćwiczącej i celu ćwiczenia. Na Reformerze liczą się ustawienie poręczy, długość pasów, pozycja na wózku i dobór sprężyn. Na Wunda chair znaczenie mają opór sprężyn, pozycja dłoni/stóp na pedale i ustawienie ciała na sprzęcie. To nie drobiazgi pozbawione znaczenia — często właśnie one decydują o jakości ruchu.
Wyobraźmy sobie osobę siedzącą na macie z wyprostowanymi nogami. Dla wielu osób utrzymanie wydłużonego kręgosłupa i swobodnego ustawienia miednicy jest wyzwaniem. Jedna odchyla tułów do tyłu, inna pochyla się do przodu, a kolejna usztywnia barki. Czy wystarczy powiedzieć: „Wyprostuj plecy”? Nie. Instruktor powinien rozpoznać, co utrudnia przyjęcie pozycji. Czasami pomoże podwyższenie pod miednicą, lekkie ugięcie kolan albo inny wariant.
Nie chodzi o wymuszenie idealnego kształtu, lecz o stworzenie warunków do dobrego ruchu. Jeśli pozycja wyjściowa nie daje ciału odpowiednich możliwości, trudno oczekiwać, że następne fazy ćwiczenia przebiegną właściwie.
Dobry ruch to integracja całego ciała: poczucie współpracy, płynności, kontroli i swobody. Ćwiczący zaczyna rozumieć, skąd ruch wychodzi, dokąd zmierza i co dzieje się po drodze. Pewność nie płynie wyłącznie z pochwały instruktora — pojawia się również wewnątrz. Ciało pracuje jako całość, a wysiłek ma określony kierunek i sens. Nie chodzi tylko o wykonanie ruchu, lecz o jego zrozumienie i świadome prowadzenie.
Podczas Footwork ćwiczący siedzi na Wunda chair i naciska pedał stopami, pokonując opór sprężyn. Przy nieodpowiednim oporze może pochylać tułów, odchylać się do tyłu albo napinać barki. Pedał się porusza, lecz czy osiągamy zamierzony efekt? Nie zawsze.
Podobnie w ćwiczeniu Press Back, kiedy osoba siedzi tyłem do pedału i opiera na nim dłonie. Jeśli opór sprężyn jest zbyt duży, może próbować otworzyć sprężynę poprzez nadmierne wychylenie górnego odcinka pleców pleców, zamiast rozpocząć ruch od właściwie zorganizowanej pracy bioder i miednicy. Instruktor powinien wiedzieć, gdzie znajduje się punkt inicjacji, jak ustawić ćwiczącego i jak sformułować instrukcję. Czasem wystarczy wskazówka słowna, czasem zmiana sprężyn, a czasem dobra korekta manualna.
Ćwiczący może przyjąć świetną pozycję startową i prawidłowo zainicjować ruch, a następnie zgubić jego organizację. W ćwiczeniu Twist na Wunda chair początkowy skręt bywa poprawny, lecz przy pogłębianiu rotacji i rolowaniu kręgosłupa łatwo utracić połączenie pomiędzy miednicą, tułowiem i barkami. Instruktor musi obserwować nie tylko początek, ale też rozwinięcie ruchu i świadomy powrót.
Sprężyny nie służą wyłącznie zwiększaniu trudności. Zależnie od kierunku siły i ustawienia aparatu mogą stawiać opór, wspomagać wybraną fazę i dostarczać informacji zwrotnej. Gdy sprężyna się rozciąga, uczymy się kontrolować narastające napięcie. W powrocie nie pozwalamy, aby bezwładnie sprowadziła ciało do punktu wyjścia: stopniowo wytracamy opór, zachowując wydłużenie i organizację. Właśnie ta współpraca ze sprzętem jest jedną z najcenniejszych lekcji Pilatesa.
Znajomość kolejności ćwiczeń na Reformerze nie jest równoznaczna z umiejętnością nauczania. Dwie osoby na poziomie podstawowym mogą potrzebować odmiennych akcentów: jedna większej kontroli miednicy, druga pracy nad obręczą barkową lub koordynacją. Obie pracują globalnie nad całym ciałem, ale doświadczony instruktor wybiera ćwiczenia, ich warianty i intensywność w oparciu o obserwację, nie o automatyczne odhaczanie listy.
Precyzyjne nauczanie wymaga znajomości metody anatomii funkcjonalnej , biomechaniki i zasad progresji/regresji, ale także doświadczenia, umiejętności obserwacji i jasnej komunikacji. Klient nie powinien pozostawać biernym odbiorcą poleceń. Uczy się rozpoznawać sygnały ciała i mówić: „W tej pozycji czuję większą stabilność”, „Przy tym ustawieniu lepiej rozumiem ruch”. Taka informacja zwrotna pozwala obu stronom współpracować.
Czasem przesunięcie dłoni, zmiana podparcia albo długości pasów sprawiają, że całe ciało zaczyna współpracować. Nie dlatego, że znaleźliśmy geometrycznie idealną pozycję, lecz dlatego, że odkryliśmy ustawienie odpowiadające możliwościom konkretnej osoby. Nie uczymy tylko ruchów. Uczymy ludzi rozumieć własne ciało i odnajdywać harmonię pomiędzy siłą, kontrolą, mobilnością i swobodą.
W Pilatesie liczy się każdy centymetr. Ale jeszcze bardziej liczy się to, co dzięki niemu zaczynamy czuć i rozumieć.
Autorka tekstu Ilona Włodarczyk Pilates Master Teacher Autentyczny Pilates. Świadomy ruch. Nieustanny rozwój.
Zobacz wszystkie artykuły
